نویسنده : سیده کوثر آوینی - فرزند شهید آوینی

15 سال پیش در چنین روزهایی خبر شهادت سیدمرتضی آوینی منتشر شد. در آن روزهای تلخ بهار سال 72، در اکثر بزرگداشت هایی که برگزار شد، صحبت از زندگی کوتاه، اما دشوار آن مرد بود. در فیلم «مرتضی و ما» که کیومرث پوراحمد در همان ایام ساخت، دوستان و همکاران مرتضی آوینی از نحوه دشوار زیستن و تفکر و راه سخت او می گفتند. آنها درباره مرگ کسی صحبت می کردند که شهامت زندگی کردن را داشت، که از تجربه کردن نمی هراسید، که با پای خود به استقبال مرگ رفته بود تا به زندگی اش معنا ببخشد. در آن روزها، صحبت از کسی بود که از ابتدای جوانی، چیزی می خواست و تا آخر کار و تا پای جان برای رسیدن به آن تلاش کرد؛ این نوع زیستن، ساده نیست. شهامت زندگی کردن چیزی است که کمتر در مردمان این دوران دیده می شود. مرتضی آوینی شهامت زندگی کردن داشت و این بارزترین خصلت اش بود. چه در جوانی که به دانشکده هنرهای زیبا می رفت و معماری می خواند و به مطالعه فرهنگ و فلسفه غرب مشغول بود، چه در دورانی که همه گذشته اش را به کناری نهاد و تمام وجودش را صرف ساختن فیلم های مستند جنگی کرد تا حقیقت را در جبهه های جنگ بیابد و چه در سال های بعد که دغدغه هایش را در قالب مقالات نظری نوشت و منتشر کرد. در همه این دوره های به ظاهر متفاوت، آشکارترین خصوصیت اش، شهامت در زندگی کردن بود. وقتی راهی را برمی گزید، تا پایان می رفت، بدون اینکه در میانه های راه سستی کند. آنها که سیر فکری اش را در آن سال های آخر دنبال کرده اند، می دانند تمام وجودش پر از سوال بود؛ همان سوالاتی که به دوره های متفاوت زندگی اش وحدت می بخشید. سوالاتی که می توانست پاسخ هایی ترسناک داشته باشد، پاسخ هایی که مردمان این روزگار به دلیل هراس از عواقب آنها، از طرح اصل سوال خودداری می کنند. کسانی که آثارش را خوانده اند و با سیر تفکرش آشنا شده اند، دیده اند که او در مقالاتش با شهامت از دریافت های جدیدش می نویسد، و چه بسا برخی از این دریافت های جدید، باطل کننده پیش فرض های قبلی خودش هم باشد؛ اما چه باک. دوستانش می دانند که همیشه و در همه حال آمادگی بحث کردن داشت، بدون آنکه به اعتقاداتش تعصب بورزد و می دانند که همیشه آمادگی شنیدن نظرات مخالفان را داشت و آمادگی تشخیص حقیقت را در اعتقادات آنها. همین خصوصیتش باعث شد در آن چند سال واپسین که سردبیری مجله سوره را پذیرفته بود، روز به روز بر تعداد دشمنانش افزوده شود و همه می دانند که در شرایطی که عقب نشینی، ساده ترین و شاید عاقلانه ترین راه بود، مرتضی آوینی با شهامت در مقابل فشار ویرانگر گردبادها ایستاد و خود را در معرض انواع تهمت ها قرار داد و باز هم پا پس نکشید. همین نوع زندگی مردانه بود که باعث شد بزدلان روزگار، حتی مسلمان بودنش را هم مورد تردید قرار دهند.در دورانی زندگی می کنیم که بارزترین صفت برخی بزدلی است و البته برای آنکه خاطر خودمان را مکدر نکنیم، برای این صفت، مترادف های دیگری دست و پا کرده ایم. مرتضی آوینی در دوران حیات، دامن خود را به این بزدلی آلوده نکرد، اما پس از مرگش و در گذر ایام، جمعی از بزدلان آن روزها به ستایش اش مشغول شده اند. آنها که در سال های حیات مرتضی آوینی از راهی که او برگزیده بود می هراسیدند و با انواع تهمت ها و بدگویی ها سعی در حذف او داشتند، پس از مرگش هم از روبه رو شدن با آثار و تفکرات او وحشت دارند؛ می ترسند که در اثر مجاورت با تفکر او ویران شوند. آنها که جرات مردانه زندگی کردن را ندارند تفکر آوینی را تا حد خود پایین آورده اند و تصورات خودشان را به نام او می نویسند و بسط می دهند. وجوهی از زندگی و تفکرات او را که به اعتقادات خودشان شباهت دارد، جدا کرده اند و یک «شهید آوینی» مطلوب و شبیه به خودشان ساخته اند تا بتوانند با خیال آسوده به زندگی شان ادامه دهند، چرا که به حکم غریزه فهمیده اند در جست و جوی حقیقت بودن، مانع از خواب خوش و زندگی آسان است. بزدلانه روبه رو شدن با مردی که خانه خود را در دامنه آتشفشان بنا کرده بود، اگرچه اتفاقی است از جنس این روزگار، عملی است بس ناجوانمردانه و حقیر. 15 سال زمانی کوتاه برای از یاد نبردن و زمانی کافی برای فراموش کردن است.

*منبع: روزنامه اعتماد